۵ B ۱۰٫۸۱
شبهفلز
بور
Boron
اسید بوریک روانساز شیشه؛ B₄C از سختترین مواد شناختهشده.
معرفی
بور شبهفلزی است که در دو نقش کاملاً متفاوت ظاهر میشود: اکسید آن (B₂O₃) قویترین روانساز شیشه و لعاب است، و کاربید آن (B₄C) یکی از سختترین مواد شناختهشده.
ساختار بلوری و کریستالوگرافی
بور بلوری ساختار رومبوهدرال با خوشههای ایکوزاهدرال B₁₂ دارد — آرایشی نادر که ریشهی سختی و پایداری آن است.
فازها و آلوتروپها
B₂O₃ شیشهساز؛ ویسکوزیتهی مذاب را بهشدت پایین میآورد.
B₄C سختی نزدیک به الماس؛ زره و ساینده.
BN (ششگوشی) «گرافیت سفید» — روانکنندهی دما بالا و نسوز نچسب برای مذاب.
BN (مکعبی، c-BN) دومین مادهی سخت پس از الماس.
ریختشناسی و شکل عرضه
اسید بوریک و بوراکس بهصورت پودر یا بلور سفید؛ B₄C و BN بهصورت پودر ریز.
ترکیبات مهم
| فرمول | نام | اهمیت |
|---|---|---|
| B₂O₃ | اکسید بور | روانساز شیشه و لعاب. |
| B₄C | کاربید بور | ساینده، زره، جاذب نوترون. |
| BN | نیترید بور | نسوز نچسب و روانکنندهی دما بالا. |
ایزوتوپها
دو ایزوتوپ پایدار: ¹⁰B (۲۰٪) و ¹¹B (۸۰٪). ¹⁰B سطح مقطع جذب نوترون بسیار بالایی دارد و در کنترل راکتور استفاده میشود.
نقش در صنایع دیرگداز و فرآیندی
در نسوز، بور دولبه است: مقدار کم آن بهعنوان کمکزینتر چگالی را بالا میبرد، اما بیش از حد آن فاز شیشهای میسازد و مقاومت خزشی دمای بالا را نابود میکند.