۷۷ Ir ۱۹۲٫۲۲
فلز واسطه
ایریدیم
Iridium
مقاومترین فلز به خوردگی؛ بوتهی رشد بلور تککریستال.
معرفی
ایریدیم مقاومترین فلز به خوردگی در کل جدول تناوبی است — حتی تیزاب سلطانی هم آن را حل نمیکند. همین، بههمراه نقطهی ذوب بالا (۲۴۶۶ درجه)، آن را برای بوتهی رشد تکبلورهای اکسیدی ایدهآل کرده است.
ساختار بلوری و کریستالوگرافی
ساختار FCC و دومین عنصر چگال جهان (پس از اسمیم). صلبیت و پایداری شیمیایی استثنایی آن ریشه در پیوند فلزی بسیار قوی دارد.
فازها و آلوتروپها
Ir (FCC) فلز پایه؛ مقاومترین به خوردگی.
IrO₂ الکترود پایدار در الکترولیز.
Pt-Ir آلیاژ سخت برای نوک قلم و کنتاکت.
ریختشناسی و شکل عرضه
بوتهی ایریدیمی برای رشد بلور؛ محصول جانبی پالایش پلاتین.
ترکیبات مهم
| فرمول | نام | اهمیت |
|---|---|---|
| Pt-Ir | آلیاژ پلاتین-ایریدیم | کنتاکت الکتریکی و استاندارد وزن (تاریخی). |
| IrO₂ | اکسید ایریدیم | آند پایدار در تولید کلر و اکسیژن. |
ایزوتوپها
دو ایزوتوپ پایدار: ¹⁹¹Ir و ¹⁹³Ir. لایهی غنی از ایریدیم در رسوبات زمین، شواهد برخورد شهابسنگ انقراض دایناسورها را داد.
نقش در صنایع دیرگداز و فرآیندی
بوتهی ایریدیمی، تکبلورهای زیرکونیای مکعبی (نگین مصنوعی) و یاقوت لیزری را رشد میدهد — تنها فلزی که میتواند اکسید مذاب ۲۰۰۰ درجهای را در خود نگه دارد بدون آنکه حل یا اکسید شود.