۱۱ Na ۲۲٫۹۹
فلز قلیایی
سدیم
Sodium
قلیایی مهاجم به نسوز کورهی سیمان؛ در شیشهسازی روانساز اصلی.
معرفی
سدیم در صنعت نسوز نه بهعنوان مادهی اولیه، بلکه بهعنوان «مهاجم» شناخته میشود. Na₂O در سیستمهای آلومینا-سیلیکاتی فازهای شیشهای کمذوب میسازد و دیرگدازی را بهشدت پایین میآورد.
ساختار بلوری و کریستالوگرافی
ساختار BCC؛ نرم و برشپذیر با چاقو. در آب بهشدت واکنش میدهد.
فازها و آلوتروپها
Na₂O اکسید بسیار فعال؛ در نسوز نامطلوب.
β-Al₂O₃ (Na₂O·11Al₂O₃) فاز حاصل حملهی قلیایی به آجر آلومینایی؛ با انبساط حجمی، آجر را ورقهورقه میکند.
نفلین / آلبیت فازهای آلومینوسیلیکات سدیم در سیستمهای سرامیکی.
ریختشناسی و شکل عرضه
در نسوز بهصورت ناخالصی Na₂O در آنالیز شیمیایی گزارش میشود؛ مقدار آن باید حداقل باشد.
ترکیبات مهم
| فرمول | نام | اهمیت |
|---|---|---|
| Na₂O | اکسید سدیم | ناخالصی مضر در نسوز؛ روانساز مفید در شیشه. |
| Na₂CO₃ | سودا اش | مادهی اولیهی اصلی شیشهسازی. |
| NaAlF₆ | کریولیت | الکترولیت سلول احیای آلومینیوم. |
ایزوتوپها
تنها ²³Na پایدار است.
نقش در صنایع دیرگداز و فرآیندی
در کورهی دوار سیمان، چرخهی قلیایی (Na و K) بههمراه گوگرد و کلر، نسوز پیشگرمکن و ناحیهی انتقال را میخورد. کنترل «بایپاس قلیایی» یکی از روشهای افزایش عمر آستر است.